Bonbons Hollandais[1]

       ‘Contrairement à l’ordinaire, je choisis de suivre le trottoir droit de la rue de la Chaussée-d’Antin. Une des premières personnes que je m’apprête à y croiser est Nadja, sous son aspect du premier jour. Elle s’avance comme si elle ne voulait pas me voir. Comme le premier jour, je reviens sur mes pas avec elle. Elle se montre assez incapable d’expliquer sa présence dans cette rue où, pour faire trêve à de plus longues questions, elle me dit être à la recherche de bonbons hollandais.’

                               André Breton, Nadja (6 octobre)[2]

The Bonbons Hollandais Nadja was looking for in this quote kept me busy for some time in and around 1995. I was  unable to find them. No dictionary could translate the words. There is no more a candy store in the Parisian rue de la Chaussée-d'Antin, only whores on the street, but even they were disappearing from the  scene in this neighborhood, none of my French friends could, even after long and frequent inquiries, tell what the Bonbons Hollandais were. In the Dutch translation of Nadja the translation "Haagse Hopjes" is chosen.[3] However, these Hopjes are according to the richly decorated boxes in which they were sold "bonbons au café". In the English translation Nadja is looking for ‘Dutch Chocolate’.[4]  So Nadja was looking for candies that I try to find sixty-five years later in vain. Could it be that Nadja was not looking for sweets, but something else, that this term is a euphemism? A day after the meeting between Nadja and Breton in rue de la Chaussée-d'Antin, Nadja told Breton:

‘Une seule fois, je me suis trouvée en possession de vingt-cinq mille francs, que mon ami m’avait laissés. On m’a assuré qu’en quelques jours il m’était très facile de tripler cette somme, à condition d’aller l’échanger à La Haye contre de la cocaïne.’[5]

Nadja is arrested by the police, who confiscate almost all contraband: ‘j’ai oublié de signaler que tout n’était pas dans mon sac, qu’il fallait aussi chercher sous le ruban de mon chapeau. Mais ce qu’on eût trouvé n’en valait pas la peine. Je l’ai gardé pour moi.’[6]  Nadja transported a total of almost two kilos of cocaine with a street value of almost 175,000 Euros nowadays. It was not really surprising that she traveled to The Hague for this. The Netherlands was one of the largest producers of this stuff, because the Dutch East Indies had the ideal climate for this branch of agriculture.[7] In the early 1900s, cocaine was quite popular. For example, Sigmund Freud sent a few grams to his girlfriend, with the accompanying letter instructing him to make 8 to 5 servings. One would become a wild man, with all that cocaine in the body. Were those Bonbons Hollandais perhaps a euphemism or argot for cocaine? My uncle immediately came up with the title of a song by the Rolling Stones: Brown Sugar [ https://www.youtube.com/watch?v=59K2kF6o9Tk ]. Was she looking for cocaine for her own use?

The case of the Bonbons Hollandais can also be solved in another way. Breton lent some of his books to Nadja, including Les pas perdus. In this book, published in 1924, he collected essays on art and literature.

‘J’ai observé en la rencontrant qu’elle tenait à la main l’exemplaire des Pas perdus que je lui ai prêté. Il est maintenant sur la table et, à en apercevoir la tranche, je remarque que quelques feuillets seulement en sont coupés. Voyons : ce sont ceux de l’article intitulé : « L’esprit nouveau »’[8]

Breton here pretends that only the pages of the article ‘L’esprit nouveau’ were cut open. However, when Breton gave Les pas perdus and  Manifeste du surréalisme to Nadja, the whole book was cut open:

‘Elle feuillette l’ouvrage avec grande curiosité. Son attention se fixe sur un poème de Jarry qui y est cité :

       Parmi les bruyères, pénil des menhirs...’[9]

Les pas perdus, like most French books of this period, consists of folded pages making a signature that the reader had to cut open before he could read the contents. In the first edition of the book I consulted, Jarry's quote is exactly on the outside of a signature, so it was not necessary to cut the book open to read this part. Nevertheless, Breton wrote that Nadja leafed through the book, indicating that the book had been cut open. Could it be possible that while browsing  Les pas perdus, Nadja  read the article about the poet Guillaume Apollinaire, which is just before the piece on Jarry? Here you can read:

       ‘Songer alors : Guillaume Apollinaire est canonnier à Nîmes, me donnait toute la mesure du bouleversement.

                   La plate vie de garnison ne parvient pas à lui déplaire. Pour la poésie, il y a les chevaux à nommer, les relations nouvelles et les inscriptions des rues. Il y a surtout l’espoir du beau lendemain.

                               La grande force est le désir

       et je ne vois en tout ceci aucune contrainte Accordons plutôt au poète un don prodigieux d’émerveillement. C’est le même qui, boulevard Montmorency, attendra de Jean Royère des crayons de couleur et des bonbons hollandais.’[10]

Is it possible that Nadja has read more pages in Les pas perdus, not just the piece André Breton writes about in the text of 6 October? Did Nadja start looking for the Bonbons Hollandais, as I went searching for it?

[addendum anno 2020]

Today it is possible to search for almost everything on the web. ‘Brown sugar’ gives all the necessary images, but the Bonbons Hollandais are more difficult to be found, in a French magazine on food I discovered a short text, but  even here the author of this Q&A starts with a disclaimer ‘Bonbons hollandais (Hopjès). M. Wilfr..., Clam..., Angl. — C'est sans doute aux Hopjès auxquels vous faites allusion dans votre demande, sous votre désignation de « bonbons hollandais ». Ce sont là des spécialités qui sont fabriquées surtout par deux très grandes et sérieuses maisons hollandaises qui portent le même nom soit « Rademaker ». Maisons dont les produits sont impeccables et qui gardent fort jalousement leurs secrets de fabrication.’ (La Pâtisserie française illustrée, 1938/04)

---

[1] L’Aigle Bleu, no. 4, août 1996.

[2] Breton, Œuvres complètes, tome I, p. 691.

[3] Breton, Nadja, Nederlandse vertaling door L. Vancrevel en R. de Jong-Belifante (Amsterdam 1973) p. 64.

[4] Breton, Nadja, Engelse vertaling door R. Howard (New York/London 1960) p. 77.

[5] Breton, Œuvres complètes, tome I, p. 702.

[6] Breton, Œuvres complètes, tome I, p. 702.

[7] M. de Kort et D.J. Korf : ‘Hollandse prioriteiten. De ontwikkeling van de drugshandel en de opkomst van de narcotica bestrijding in Nederland’, in: Tijdschrift voor criminologie, 1990, no. 1 p. 13-32.

[8] André Breton, Nadja (6 octobre); Œuvres complètes, tome I, p. 691.

[9] André Breton, Nadja (5 octobre); Œuvres complètes, tome I, p. 689.

[10] André Breton, ‘G. Apollinaire’, in: Les Pas perdus.

Utrecht, 1713 & André Breton[1]

Bastiaan D. van der Velden

(this is a translation of my text in Dutch)

Utrecht is the city where Dutch surrealism took shape. The painters Willem Wagenaar, Louis Wijmans, Van ’t Net, Perdok, Van Leusden and J. Moesman were active in this mediaeval town, the writers Hendrik Cramer and Theo van Doesburg were born here, the 1 copy magazine De Schone Zakdoek was published here by Van Baaren and Gertrude Pape; in the 1930ties French surrealist magazines were for sale in the Nord gallery situated in the Vinkenburgstraat and Johan Brouwer situated his novel Vandaag geen spreekuur in the labyrinth of the inner city of Utrecht. These facts, however, are not the reason to pay attention to André Breton, Utrecht and the year 1713. Breton only learned about Moesman's paintings long after the painter's most productive period, most probably Breton had no knowledge about the other facts.

The reason to investigate Utrecht and 1713 is the place this city occupies in the mythology André Breton  created around himself. It is a complex of facts and events related to Utrecht brought together in a poem-object he made in 1941. There are several "totem cities" in the personal mythology of Breton. Next to Paris, the town of Nantes plays an important role in Breton's work and people from Nantes were important in his life. Now back to Utrecht as a totem city for Breton. In the poem-object entitled "Portrait de l'acteur AB dans son rôle mémorable de l'an de grâce 1713” (Portrait of Actor A.B. in his memorable Role, in the Year of Our Lord 1713) several facts and fascinations of Breton come together.[2] The poem-object from 1941 got lost, only a small photo exist, and there are several short notes on the object written by Breton that will guide us.

From the early 1920s, Breton used 1713 as his initials, since this number or year 1713 has strong similarity with AB: the A is shaped into a 17 and the B is similar to 13. Arcane 17 is the title of a book he published in 1945, since the 17th card from the tarot game signifies hope; and 13 is in his own words ‘un nombre sûr’.[3] Around the numbers 1713 he created a mythology, including the historical events that took place in the year 1713.

  

letterhead & signature of Breton

1713 is the year of the Treaty of Utrecht, which established the Peace of Utrecht, which ended the Spanish succession wars. In the poem-object the peace returns, the ‘Paix pattes de velours’. The Peace with velvet paws is a reference to Utrecht as the center of the velvet trade. In the Treaty of Utrecht, the island of Ile de Cap Breton, which is located in Canada, was allocated to France. 

The ‘Paix pattes de velours’ seems a reference to the words Breton wrote in Les Champs magnétiques: ‘Pneus pattes de velours’.[4]  The significance of the velvet-legged tires is explained in notes in the copy of Les Champs magnétiques that belonged to René Gaffé:

‘Cette phrase, ai-je déjà dit, m’a joué les plus mauvais tours. C’est à elle que j’ai dû de me croire, une après-midi (les Champs magnétiques ayant dès le matin même définitivement pris forme), de me croire traqué place de l’Etoile par des chats qui étaient peut-être (mais je vous prie de croire : seulement peut-être) des autos.’ (This sentence, I said, haunted me. It was due to this line that I had to make myself believe, one afternoon (les Champs magnétiques had taken shape in their final version that very morning), to believe that I had been hunted down at Place de l'Etoile by cats who were perhaps (I have to stress: only maybe) cars.)

For completeness, Breton wrote in his own analysis of the Portrait de l’acteur A.B.:

‘Paix pattes de velours, par l’intermédiaire de l’expression « faire patte de velours »[5] qui veut dire rentrer ses griffes, et Utrecht, célèbre universellement par ses velours, engendrent ici un chat qu’il n’est pas trop difficile d’apercevoir dans les six cases inférieurs : tête et corps, pattes, queue.’ (Peace of the velvet paws, by means of the expression 'to make velvet paws' which means to hide its claws, and Utrecht, universally famous for the velvet made there, generate here a cat that it is not too difficult to see in the six boxes at the bottom of the object-poem: head and body, legs, tail.)

The next reference to Utrecht is the sentence ‘Les Diplomates s’arrêtent devant la Kleine Poortje’. Het Kleine Poortje should have been a seventeenth-century Utrecht restaurant or brothel. In an analysis Breton made of his object in 1942, he explains that it refers to the many diplomats who were involved in the preparations for the Treaty of Utrecht. These diplomats visited "Het Kleine Poortje" because, according to rumors and gossip, the place was frequented by cardinal De Retz. The cardinal, writer and politician played an important role in French politics during the affaire of Cardinal Mazarin in 1651, then falls into disgrace in 1654, is imprisoned, flees and travels through Europe as a nomad for years. On the run, he ends up in Utrecht, where - after many temptations - he falls for the charms of the waitress Annetje in this pub. The secretary of De Retz, Guy Joly, provides some information about this period:

‘Cependant [1658] sa vie obscure et vagabonde continuoit toujours, tantôt d’un côté et tantôt d’un autre, à Amsterdam, à La Haye, à Rotterdam, à Utrecht, et en plusieurs autres villes de Hollande. Mais on se plaisoit particulièrement à Utrecht, dans une auberge qui avoit pour enseigne : ’t Kleine poortje (la petite porte), dont la servante, nommée Annetje, ou Nanon, occupoit une assez bonne place dans la cœur du cardinal.’[6] (‘However [in 1658] his obscure and wandering life still continued, sometimes on one side and sometimes on the other, in Amsterdam, The Hague, Rotterdam, Utrecht, and in several other cities in Holland. But he particularly liked Utrecht, where, in an inn with the sign ’t Kleine poortje (the small door), there was a servant, named Annetje, or Nanon, who occupied a preferred place in the heart of the cardinal.)

Breton will have consulted one of the many editions of Joly's Memoirs, or a biography of De Retz in which Joly's Memoirs are incorporated. However, in De Retz's Œuvres published in 1984, is written : ‘rien permet d’accréditer ces allégations.’, there is no proof for these allegations.[7] Breton attached great importance to De Retz, in the surrealist game ‘Ouvrez Vous?’, Breton was asked if  he would open the door for De Retz: ‘Oui, à toute heure, toujours, pour parler bas’ (Yes, anytime, always, to speak quietly).[8] There used to be a hotel called  'Het Witte Poortje' on the Ganzenmarkt, but my research in the city archives was not fruitful, no trace in the files stocked there on this place.[9]

Breton gives in his comment on the poem-object a third hint connected to Utrecht. 1713 is the year of the publication of the papal Bull Unigentius by pope  Clément XI, a document that led to the persecution of the Jansenists in France. In the poème-objet: ‘D’un judas de Port-Royal détruite mais invulnérable je te vois pape Clément XI, vieux chien.’ Breton was very interested in the Jansenists, fareinists and convulsionaires ('la beauté sera convulsive ou ne sera pas'), various religious sects with ties to the Old Catholic church. Many Jansenists were forced to leave France after the ratification of the Bull Unigentius and settled in the region around Utrecht where a certain level of freedom of religion existed. Breton wrote about this in a note from 1938, when he was searching for traces of the fareinists in the region of Ain: ‘Café devant l’église : aucun renseignement. Vu ensuite l’instituteur […]’[10] " The local teacher recommended to visit an old shoemaker:

‘un vieux cordonnier, chef actuel de la communauté. Chez le vieux cordonnier (86 ans) – Reconnaît que le fareinisme a perdu beaucoup de terrain […]. Il y avait une église du culte à Paris, l’église St-Denis, avenue d’Italie, qui groupait 300 fidèles. D’autres existent toujours aux Pays-Bas (Utrecht ?) D’après le vieillard, leur religion est purement l’ancienne religion catholique.’ (An old shoemaker, current head of the community. Visiting the old shoemaker (86 years old) - Recognizes that fareinism has lost a lot of importance […]. There was a church in Paris, the St-Denis Church, avenue d'Italie, where 300 people gathered 300. Others still exist in the Netherlands (Utrecht?) According to the old man, their religion is identical to that of the Old Catholic Church)

1713, the peace conference, the derive of De Retz, and the exiled Jansenists, for the city of Utrecht, the period between 1650-1720 when the visit of De Retz took place and the diplomats stayed in the town, was a short period of economic revival, on the eve of a long period of stagnation. Breton could have found the city of Utrecht in 1938 as it had been left by the diplomats anno 1713 (tough visiting The Netherlands in the 1930ties and 1950ties several times searching for ethnographic objects, I have found no trace that he made a detour to Utrecht (only visiting Amsterdam and Leiden)). The Old Catholic Church can still be found in Utrecht. The  dormant atmosphere, prolonged stagnation, centuries of black nonmoving water in the channels, derelict objects on the quays, an atmosphere that has been praised by many, the ideal breeding ground for that strange Utrecht surrealism and like in a hazard objectif also one of the totem cities of André Breton.

B.D. Utrecht, 1994

---

[1] L’Aigle Bleu, no. 18, septembre 2001.

[2] Breton: Le surréalisme et la peinture (1965), p. 284.  

[3] A. Breton, Œuvres complètes, tome I, p. 66.

[4] A. Breton, Œuvres complètes, tome I, p. 65. En dat veertien jaar voor het fameuze kopje van Méret Oppenheim.

[5] ‘Faire patte de velours, Lors qu’un chat retire ses griffes en donnant la patte.’ Dictionnaire de L’Académie française, 1ere Edition, 1694.

[6] Guy Joly, Mémoires de Guy Joly [publ.] par MM. Michaud et Poujoulat: Nouvelle collection des mémoires pour servir à l’histoire de France (Paris: Ed. du commentaire analytique du Code civil, 1838) p. 139. Er zijn ook andere edities: Gui Joly, Mémoires de Mr Joli,... contenant l’histoire de la régence d’Anne d’Autriche et des premières années de la majorité de Louis XIV jusqu’en 1665, avec les intrigues du cardinal de Retz à la cour. Tome premier (Amsterdam: J.-F. Bernard, 1718) en Gui Joly, Mémoires de Gui Joly,... ouvrage qui sert de supplément aux Mémoires du cardinal de Retz. Nouvelle édition, augmentée de remarques et d’éclaircissemens curieux sur l’histoire de ce temps là (Amsterdam: chez Jean-Frederic Bernard 1738-1739).

[7] Cardinal de Retz [Jean-Francois-Paul de Gondi, cardinal de Retz] Œuvres; édition établie par Marie-Therese Hipp e.a (Paris: Gallimard 1984) p. 1671.

[8] In: Legrand, 1976, p. 202.

[9] Stadsarchief van Utrecht, inventaris 820 no. 655 & inventarisnummer 820 / 64 - 65.

[10] Vente Breton 2003, lot 2224.

« Sir pas Cher »

Pieter Johannes van Abz. Lelyveld (1747-1819)

Het zou wat kunnen worden, P.J. van Lelyveld zijn De oorsprong, bloei en ondergang van Hedonepolis, een zedekundige droom uit 1783 bevat een imaginaire reis naar een groot moeras waar eens een welvarende stad lag die (en nu gaat het al fout) door gods hand in een dag verzwolgen werd (A.J. Hanou, Nederlandse literatuur van de Verlichting (1670-1830). Nijmegen 2002). De auteur strijd in 1783 voor denkbeelden die op dat moment al ruim 50 jaar achterhaald waren, en weet zich noch moeilijker staande te houden in de hierop volgende tijd van de Bataafse republiek. Een weerslag daarvan is P.J. van Lelyveld’s Singuliere correspondentie van eene dame, twee collegïen, drie doctoren en een maire : ten algemeenen nutte, meest uit de oorspronkelijke stukken, aan het licht gebragt (Leiden: J. van Thoir 1814) 35 p.

De titelpagina van de publicatie van de Oud-Voorzittend Schepen en lid van de Vroedschap te Haarlem Pieter Johannes van Abz. Lelyveld (1747-1819) draagt als motto: ‘Le monde est plein de fols et qui n'en veut pas voir, Doit se tenir tout seul et casser son miroir’. Het geheel is gedrukt voor rekening van de uitgever J. van Thoir. Een tweede motto volgt na de titelpagina: ‘Wat baat het wetenschap te speuren in veel boeken; Zoo vruchten te vergeefs in wandel zijn te zoeken ?’ een mistige zin, die echter in het Latijn, Frans, Duits en Engels is overgezet door de auteur, waarbij de Franse vertaling enige houvast geeft ‘A quoi sert la lecture et le vaste savoir, quand le cœur se refuse à la voix du devoir’. Dit zijn de ‘KOPIEN van mijne Acte Obligatoír en der Brieven door mij geschreven aan den Kerkeraad der Nederduitsche Hervormde Gemeente der stad Zwol met deszelfs antwoorden’. Het betreft hier een juridisch geschil tussen een zekere A en ene B. voortvloeiende uit ‘de Oorlogeverklaring van 31 May 1809’, waarbij niet geheel duidelijk wordt op welke grond Van Lelyveld verstrikt is geraakt in de wirwar van advocatenstreken, hij vecht tegen hoge heren, advocaten en het systeem, al heeft hij nog vertrouwen in de Regtsgeleerde Faculteit van ‘s-Lands Hoogeschool te Leyden waar hij het geschil aan wil voorleggen. De kerkenraad dient hierbij een bemiddelende rol te spelen en daarom wordt een forse donatie aan het armenfonds in het vooruitzicht gesteld. Van Lelyveld voelt zich ernstig gebelgd door de juridische bijstand van B., en weet dat deze juristen zich niet conform hun ambt gedragen, waarbij hij zich beroept op de Friese Jurisconsultus Jac. Bouricii, die in 1643 Advocatus, Dan. XII qui ad jusititiam etc. publiceerde. De kerkeraad had Van Lelyveld een schrijven doen toekomen van de advocaat van B., die meent dat Van Lelyveld zich schuldig maakt aan ‘walgelijke praetjies’. Voor Van Lelyveld zijn de oude waarden richtinggevend, het ontgaat hem dat de Code Napoleon het oude recht heeft vervangen, en ook de nieuwe omgangsvormen doen hem pijn: ‘Dan Walgelijke praetjies en voorstellingen draaft nog wat hooger ! ik ben niet genoeg bekend met het Overysselsch spraakgebruik, waar in dat Adjectif mooglijk eene zagtere en minaanstootlijke betekenis heeft (et verba valenta usu) maar dit weet ik zeer wel, dat men in ons Hollandsch bij zulk eene gelegenheid het niet verwagt uit den mond en nog veel min uit de pen [in de hitte des gespreks ontvalt soms door gebrek van noodige waakzaamheid een woord, dat men niet te streng beöordeelt en ligter door de vingeren ziet, Jac. III: 2.] van Lieden van opvoeding, fatsoen en karakter, die zich door wellevendheid en bescheidenheid van lagere klassen moeten onderscheiden, en nog veel min van dezulken‚ welke behoorlijk zijn ingenomen met de liefde-ademende Zedeleer van ‘t Christendom‚ en in ‘t bijzonder met de Koninglijkewet, Al wat gij enz. wier algemeene betrachting (onder de pia vota te stellen) van deze aarde een ander Paradijs zou maken, daar zij nu helaast van wegen de wanorde, onrust, kwelling en ellenden van allerlei aart op den vrugtbaren akker van onbetoomde driften en schandelijke lasteren gewassen schier verwandeld is in een Voorportaal der Helle!’.

Zijn mislukte poging om doctor in de godgeleerdheid te worden te Duisburg leidde tot enkele geschriften. Zijn Commercium epistolicum designati Theol. Doctor cum ordine Theol. Duisburg, etc. (Traj. ad Rhen. 1803) handelt over deze episode en de ‘teleurstellende uitkomst van dit zijn streven’ (A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden. Deel 11, 1865; Vaderlandsche letteroefeningen, 1804). Hierbij horen nog enkele vlugschriften, de Conjectura ad Gen. XLIX:18 en een Anonymi epistola (Traj. ad Rh. 1803. 8o, U. Bibl. Leid.), door hem gepubliceerd en van een voorrede voorzien.

Over zijn onder het pseudoniem Taconis Abrahami Sypkes geschreven J.U.D. quondam Praetoris cet. Epanorthotica Epistola ad celeberrimum Antecessorem Joannem Melchiorem Kemperum, de aetatis nostrae fatis cet. disputantem. Accedit Anonymi Sermo, suam propriam sapientiam jactantes, novantes Batavos perstringens. (Groningae, Ultrajecti, Amstelodami, et passim. 8vo. Fl 11.-) weet de recensent van de Vaderlandsche letteroefeningen in 1818 te melden: ‘Indien deze man waarachtig taco abraham sypkes heet, zoo als hij zegt, dan annonceren wij hier de Opera omnia van taco abraham sypkes. Woont hij ter plaatse, waar hij zijne Opera heeft laten drukken, dan woont hij te Groningen, te Amsterdam, te Utrecht en te passim: dat is te zeggen, hij woont nergens; hij is een Nomade, een zwerver, een aanklager, gelijk de Satan in het boek, Job genaamd. Daar wij echter twijfelen, of er wel ooit iemand geboren is, wiens naam is t.a. sypkes, zoo willen wij met dezen Heer een woordje wisselen, dat heilig tusschen ons beiden blijft en voor den lezer Abracadabra zal zijn. Wij gelooven dan, Mijn Heer sypkes, dat gij niet sypkes heet, maar..... ja! raad eens! Gij gelijkt als twee druppelen water op iemand, dien wij kennen, maar wiens naam ons nu niet te binnen schiet. Ja, die eigen-namen te onthouden, dat is kerelswerk. Recensent zit er altijd meê. Het is zoo wat een naam uit de botanie: maar of het léliet, en of het roost, en of het angeliert, en of het zonnebloemt? dat is ons nu wat ontschoten. Maar zie hier het signalement. Hij woont niet te Amsterdam, niet te Groningen, niet te Utrecht, niet te passim: maar hij woont in eene stad, gelegen tusschen Oegstgeest en Leyderdorp. Hij is een fatsoenlijk man, maar extraordinair mager. Hij draagt een staart in het haar: of het eigen haar is, of een pruik, dat zou Recensent op zijn conscientie niet durven verklaren, noch daar een mes om willen trekken. Hij is van zijn leven geweest S. te H. Hij heeft ook willen worden T.D. te D. Toen deze vlieger niet opging, heeft hij in grammen moede laten drukken zijn C.E. Dit ellendig produkt regtvaardigde de mislukking van zijn oogmerk, en hetgeen hij sedert gepraesteerd heeft, ja, dat kan nog al door den beugel, zoo men er slechts den vorm en de materie aftrekt. Maar genoeg particularia! Gij zult misschien denken, Mijn Heer sypkes! dat wij gek zijn. Nu ja, dat zijn wij ook wel eens een beetje. Maar, onder ons gezegd, gij hebt het buskruid ook niet uitgevonden.’ Zo een analyse vraagt natuurlijk om een weerwoord, en dat is wat de zichzelf respecterende letterkundige dan ook niet kan nalaten, zodat in druk verschijnt: T.A. Sypkes, J.U.D. quondam praetoris caet. Paraenetica epistola ad celeberrimum antecessorum J.M. Kemperum, ab anonymo conflatam epanorthoticae sic dictam recensionem examinans et virum celeberrimum arbitrum advocans (Groningae, Ultrajecti, Amstelodami et passim. 8vo. maj. pp. 64. f :-12-). En de recensent van de Vaderlandsche letteroefeningen geeft het op: ‘De Redactie vindt zich verpligt, aan de Lezers van dit Tijdschrist te berigten, dat de Recensent van taco abraham sypkes, Epistola Epanorthotica, op geenerlei wijze heeft kunnen bewogen worden, om ook het Repliek van taco, Epistola Paraenetica, te recenseren. Hij schrijft ons, dat hij op de tweede bladzijde reeds zoo verward was in den doornbosch van den Sypkiaanschen stijl, dat hij verder geen stap in de lektuur heeft kunnen doen. Recensent betuigt, dat hij zich geen denkbeeld kan vormen, hoe iemand zoo slecht kan schrijven als taco, dan alleen in de vooronderstelling, dat dit slecht schrijven een kunstgreep is, om het geduld der Recensenten af te matten, en zich dus tegen de regtvaardige tuchtroede in veiligheid te stellen.’

Ten aanzien van Pierre Jean van Lelijveld zijn Vertaling der Opdragt aan den Koning der Nederlanden, van het Latijnsch Dichtstuk: de Franschman, onder de ballingschap van Willem V., den laatsten Stadhouder ontvangen, onder de regering van Willem I. verworpen, als zijnes ondanks aanwijzer en getuige der Goddelijke deugden, afgeschaduwd. Met eene door de Haarlemsche Courant gedeeltelijk afgeperste Voorrede, door Mr. Pierre Jean van Lelijveld, Oud-voorzittend Schepen en Raad in de Vroedschap der Stad Haarlem, enz. (Te Leyden, bij A. van Benten. 1817. In gr. 8vo. VI. 18 Bl. f :-3-) meent de recensent van de Vaderlandsche letteroefeningen in 1818: ‘In dit kleine stukje is alles lang gelijk de titel, en voor het grootste gedeelte onverstaanbaar. […] De lastigheid van den stijl (veel langer inderdaad, dan ons geduld) kan beoordeeld worden naar de merkwaardigheid, dat, voor zoo veel wij hebben gevonden, nergens in de geheele Opdragt een punctum voorkomt, dan dáár, waar een nieuwe regel beginnen moet. Zoodat wij van dit geschrijf, naar inhoud en vorm, wel mogen zeggen, dat het zin noch slot heeft.’

Adriana van der Velde

Adriana van der Velde, Vruchten der eenzaamheid  (Sneek : C. van Gorcum, voor rekening van de schrijfster 1816) /// Van der Aa schrijft: ‘Velde (Adriana van der) liet in het jaar 1816 te Sneek drukken Vruchten der Eenzaamheid welke zeer smakeloos zijn’ (Nieuw biographisch, anthologisch en critisch woordenboek van Nederlandsche dichters. Deel 3, 1846). Nu is de titel ‘Vruchten der eenzaamheid’ zeker geen unicum, onder gelijke naam werden door Gerrit Paape (ca. 1785), Petronella Moens (in 1798) en  W. de Vries (in 1830) bundels van stichtelijke strekking uitgebracht. De Vaderlandsche letteroefeningen (jaargang 1816) weet niet wat ze met de vaderlandslievende poëzie aan moeten, al was er in deze periode een reeks vrouwelijke dichters uit Sneek die hun zielenroerselen het licht deden zien, deze publicatie had achterwege kunnen blijven: ‘wij moeten met leedwezen verklaren, dat onder al deze rijmpjes geen enkel is, dat ook maar eenigermate aanspraak maken kan op eenen, zelfs maar geringen, lof; en volstrekt niets, dat zich tot den rang van een, ook maar middelmatig, dichtstukje opheft. Alles is rijmelarij; smaak, vernuft en vinding ontbreken overal; versificatie en rijm zelfs zijn uiterst gebrekkig, en de taal is slecht. En echter (wat kan de naam van Sneek niet reeds doen!) pronkt dit boekje met eene lijst van Inteekenaren, (meest echter Sneekenaars) die zeer aanmerkelijk is, vooral als wij er uit het voorberigt bijvoegen, dat het grootste getal niet verkoos genoemd te worden. De kundige vrienden, die zoo sterk, en na de twee eerste stukken gelezen of gehoord te hebben, op de uitgave aandrongen, zijn Sneeksche snaken geweest, die het meisje voor den gek hielden, of zij moeten onnoozelen heeten.’

Link